Mecanismos volve moverse (22 anos despois)

En 2004 publiquei Mecanismos, unha páxina para explicar como se move o que se move. Funcionaba con Flash. Flash morreu, e a páxina foi con el. En 2026 estou a recuperala coa axuda da intelixencia artificial, e o resultado non é unha fotocopia da vella: é mellor. Aquí podes probar a primeira peza rematada.

Unha páxina que funcionaba moi ben ata que deixou de funcionar

Mecanismos naceu en 2004 como recurso educativo: animacións para ver o movemento, presentacións interactivas para ir paso a paso e cuestionarios para comprobar se aquilo quedara claro. Por dentro levaba Flash, que naquel momento era o que había, e ademais era bo: permitía animar e interactuar cando o resto da web aínda ía a base de imaxes quietas.

Flash tiña, iso si, un pequeno defecto que tardou anos en manifestarse: deixou de existir. Cara a 2018 os navegadores xa lle pechaban a porta, e a finais de 2020 Adobe retirouno definitivamente. Dun día para outro, aquelas animacións convertéronse nun rectángulo baleiro cunha mensaxe de erro. A páxina non se borrou: quedou muda, que aínda é máis triste.

A parte na que aparece a intelixencia artificial

Recuperar aquilo significaba redebuxar mecanismo a mecanismo, reprogramar cada animación con tecnoloxía actual, reescribir os textos, refacer os cuestionarios e, de paso, deixalo funcionando en móbiles, que en 2004 non eran precisamente unha prioridade. Traducido: meses de traballo dun equipo. Un soño.

Aquí é onde entra a moi controvertida intelixencia artificial. Traballando con ela, consigo que acceda ao código da antiga páxina, que eu podo visualizar grazas a unha máquina virtual. Así pode obter os textos e interpretar as animacións. Entón descríbolle as melloras que quero facerlles aos vellos mecanismos, dígolle como quero que se comporten e, cando o resultado non me convence, volve intentalo. Eu poño o criterio técnico e pedagóxico —o que ten que entender un alumno da ESO ou de Bacharelato e en que orde, ou mesmo calquera persoa curiosa que se achegue a MECANISMOS— e ela pon a paciencia infinita para mover unha frecha tres píxeles á esquerda por cuarta vez seguida sen suspirar.

Non é que a IA saiba de mecanismos: é que executa moi rápido o que si sabe quen leva anos explicándoos.

O que xa se pode ver

A nova Mecanismos ten 19 mecanismos organizados en tres familias —transmisión lineal, transmisión circular e transformación do movemento— e xa ten as primeiras animacións rematadas. A da panca é a que máis voltas levou, e é a que quero ensinarte.

Non é un vídeo nin un debuxo: podes mover o punto de apoio, a carga e a forza, e a barra faille caso. Cando os dous momentos non se igualan, o brazo que máis pesa baixa ata o chan, e faino máis rápido canto maior é o desequilibrio. Preme Equilibra e verás exactamente que forza fai falta. Cambia ao 2º e ao 3º grao e comproba onde se gaña forza e onde se perde.

A diferenza co 2004 non é só estética. Agora non hai que instalar ningún engadido, funciona no móbil, o texto pódese ler e buscar (tamén polos buscadores), a páxina adáptase ao modo escuro e cada mecanismo ten o seu propio enderezo para poder enlazalo dende un traballo ou un exame.

Mirando un pouco máis lonxe

Recuperar Mecanismos está a resultar, sen buscalo, unha demostración dalgo maior. Se unha persoa soa pode reconstruír e mellorar un recurso educativo completo, con animacións interactivas e contido revisado, entón elaborar documentación técnica e científica seria, ou escribir divulgación decente sobre ciencia e tecnoloxía, xa non require un equipo con moitos medios.

Iso ten unha consecuencia bonita: podemos achegar a tecnoloxía e as ciencias ao público xeral cuns estándares de calidade que ata hai nada estaban reservados a quen podía pagalos. E outra menos bonita, pero xusta de dicir: ninguén che vai revisar o rigor. A ferramenta acelera igual de ben un texto correcto que un disparate ben redactado. O criterio segue poñéndoo quen asina.

Isto non remata aquí

Estamos nos primeiros pasos: quedan mecanismos por animar, cuestionarios por refacer e traducións por diante. Pero xa se ve por onde vai, e confeso que estou moi satisfeito co que promete esta nova versión como material divulgativo e como recurso de aula, aínda que eu xa non vaia utilizalo.

A panca, mentres tanto, segue funcionando igual que cando Arquímedes presumía de mover o mundo. O que había que arranxar era o navegador.